De Amerikaanse regisseur Terrence Malick (1943) maakt nu bijna veertig jaar films, met steeds dezelfde thema’s. Erg productief is Malick echter niet; met slechts vijf speelfilms in een tijdsbestek waarin de meeste regisseurs vele matige films en slechts een enkele goede film afleveren, is hij niet geheel haastig. Desalniettemin is elke film opnieuw weer het lange wachten waard.
Al vanaf het begin schuwt Malick elke vorm van aandacht, vertoont zich zelden in het openbaar, geeft geen interviews en gaat nimmer naar filmfestivals, hetgeen volgens zijn acteurs ontstaan is door een extreme vorm van verlegenheid. Malicks films worden daar niet minder om. Iedere keer levert Malick een meesterwerk af dat zijn weerga niet kent. Ondertussen willen alle topacteurs dolgraag in zijn films figureren.
Malick is een vreemde eend in de bijt, een ongewone filmregisseur die filosofie studeerde aan Harvard en jarenlang gewerkt heeft als trouwe vertaler van het werk van de Duitse filosoof Martin Heidegger. Zodoende is het onvermijdelijk dat Malick in zijn films diens filosofie aanschouwt: Wie zijn wij? Is er een God? Drijft er ergens een hogere kracht ons voort? Wat is de plaats van de mens in de kosmos? Malick stelt hiermee grote en belangrijke vragen in zijn films.
De tegenstelling tussen de leegte van de moderne beschaving en de natuur speelt sinds zijn cultdebuut Badlands (1973) een prominente rol. Een terugkerend thema is de eenheid tussen mens en natuur. Net als bij het werk van Andrej Tarkovski, waarin ik allerlei overeenkomsten zie, zitten in iedere film van Malick, shots waarin mensen zich als kleine nietige wezens in een enorm landschap begeven.
In The Tree of Life, zijn nieuwste film, besteedt Malick soms minuten lang aan het filmen van landschappen en laat de pure schoonheid, rust en harmonie van de natuur met wonderbaarlijke beelden zien. Malick laat ons inzien dat de mens een wereldbeeld heeft geschapen waarin de natuur louter als een hulpmiddel voor eigen overleven wordt gezien. En dat wereldbeeld is een soort schil die het ware zien onmogelijk maakt. Het gaat bij Malick om een bepaalde vorm van schoonheid die in tragiek van de mens zit verscholen: de pijn van het telkens weer opnieuw moeten beginnen. Angst, dood en verveling is de weg naar het ware zijn. De weg naar het hogere zit vol lijden.
The Tree of Life is Malicks vijfde film en laat zich niet makkelijk behappen. De inhoud stelt soms hoge eisen. Deze film is bij vlagen zo mooi dat Malick zich als een ware cameratovenaar toont. Het is een visueel meesterwerk vol met poxebtische en verbazingwekkende beelden. Door de prachtige shots komt de kijker in een haast meditatieve waan die de film naar een hoger niveau brengt. Deze film moet rustig bezinken.

http://www.terrencemalick.org

Chema Madoz (1958) is wat mij betreft de ongekroonde koning van de visuele poxebzie. Intelligent enxc2xa0plezant maakt hij in zijn foto’s een verwarrende en surrealistische wereld. Objecten gaan zeer ongewonexc2xa0transformatiesxc2xa0aan. De Spaanse fotograaf Madoz combineert dagelijkse objecten op verschillende manieren en fotografeert deze zonder ze vervolgens digitaal te manipuleren. Hiermee crexebert hij beelden die buiten hun originele context geplaatst wordenxc2xa0en uiteindelijk een andere werkelijkheidxc2xa0vormen.
Madoz’ fotox92s zijn niet alleen gemaakt om gezien te worden, ze zijn ook gemaakt om over na te denken en beschouwd te worden. Dat is precies waarom deze foto’s zo uitzonderlijk zijn. Madoz laat opxc2xa0fenomenale wijze zien hoe beperkt ons eigen kijken doorgaans is en hoe je dat met fotografie op speelse, maar vooral op simpele wijze kunt doorbreken.
Aan de basis van zijn werk liggen, behalve een mix van imaginaire ironie, een oprechte liefde voorxc2xa0beeld en een groot technisch vakmanschap. De afdrukken,xc2xa0immer inxc2xa0zwart-wit, zijnxc2xa0verbazingwekkend en van een grote schoonheid.

http://www.chemamadoz.com

Ga nu maar liggen liefste in de tuin,
de lege plekken in het hoge gras, ik heb
altijd gewild dat ik dat was, een lege
plek voor iemand om te blijven

Rutger Kopland
uit: Een lege plek om te blijven

Aan de randxc2xa0van het oude centrum in Napels zitten wij op een terrasje. Hij wijst naar boven. xe2x80x98Hier zou ik graag willen wonen. Boven mijn bar waar ik minimaal twee keer per dag mijn espresso drink.xe2x80x99 Hij spreekt xe2x80x98mijnxe2x80x99 uit alsof het een aangepakte versie is van zijn werkelijkheid. xe2x80x98Weet je, soms zit ik hier te midden van al die stadsdrukte. Ik kom dan echt tot rust. Nou goed, na drie van die straffe espressoxe2x80x99s begin ik lichtelijk hartkloppingen te krijgen, maar dat mag de pret niet drukken, toch? Ik ben bezig met een nieuwe roman. Gaat over een meisje met buitenproportionelexc2xa0borsten en haar ravissante vriend die in een augurkenfabriek werkt.xe2x80x99 Hij roert lang in zijn kopje. Het geluid van zijn lepeltje begint mij lichtelijk te irriteren.

Van der Kwast houdt zijn betoog alsof wij elkander al jaren kennen. Hij heeft echter nog nooit van mij gehoord. Alhoewel hij bij het uitspreken van mijn achternaam kort twijfelt. Ik vraag hem hoeveel lezers hij dagelijks heeft en of die ene cent per bezoeker symbolisch is. Van der Kwast lacht en zet zijn bril recht op zijn neus. xe2x80x98Die baard staat je goed man!xc2xb4 Het lijkt er op dat Van der Kwast mijxc2xa0in de zeik neemt. Heel stoxc3xafcijns begin nu ik met mijn dagelijkse portie sarcasme. xe2x80x98Kijk, dat je over personen schrijft die op het moment in de publiciteit staan, kan ik begrijpen. Maarxc2xa0vind je een dagelijkse espresso ook niet erg veel? Misschien zijn het daarom nagenoeg altijd oninteressante mensen. Je schrijft goed en het concept van een kopje espresso drinken vind ik origineel. Nu de mensen nog. Je moet het zo zien Ernest, met wie zou je een espresso willen drinken? Met Yolanthe, Justin Bieber of Filip Dewinter? Dat kun je toch niet menen.xe2x80x99

Ik hang het lepeltje aan de punt van mijn neus. Van der Kwast begrijpt dat ik het niet grappig bedoel.
xe2x80x98Een van mijn dwangneuroses,xe2x80x99 zeg ik ter ondersteuning en met enige zelfspot. xe2x80x98Charlie Sheen, dat is een held, niet? Ga met hem een espresso drinken in Malibu. Desnoods een nachtje doorhalen in een duistere striptent waar hij na een gram onversneden cocaxc3xafne en te veel Tiger Blood de boel kort en klein slaat met zijn machete. Kijk Ernest dan heb je een verhaal jongen. Helden, daar draait het allemaal om.xe2x80x99 Van der Kwast kijkt verwaand om zich heen maar weet dat ik gelijk heb.

Eindelijk heeft de hemel
van haar opgehoopte smart gehuild
en in een zucht vielen
wilde tranen op de bomen
o nu ben ook ik
veel lichter

Hans Lodeizen
uit: Verzamelde gedichten

o nee waarom mijn stem
zo talend in de avond: donker
is de horizon achter mijn voeten
donker is de horizon voor mijn
vergezichten en als in een klein
luciferdoosje gerangschikt liggen
mijn vingers, voorstellend
orde en tegenwoordigheid.

Hans Lodeizen
uit: Verzamelde gedichten

zo’n langzame schimmel
heengaand over het
strand is als de wimpel
van mijn geluk, maar
met schepen is het niet
te zeggen. ik vraag
liever de hemel, het
antwoord is dan
trager nog, maar de maan,
seinend tussen het
handgebaar der wolken
geeft vaak een duidelijk
teken: morgen heb je het.

Hans Lodeizen
uit: Verzamelde gedichten

Als vrijgevochten tiener kreeg ik van huisvriend Frits een cdxe2x80x99tje in mijn handen gedrukt met de opmerking dat ik daar maar eens goed voor moest gaan zitten. Het acht minuten durende nummer Kandy Korn van een idiote zanger met een nog idiotere naam speelde ik keer na keer helemaal af, tot grote woede van mijn broertje. De herrie galmde door mijn ouderlijk huis. Ik zong luidkeels mee en probeerde op het vreemde ritme mee te dansen. De band leek een zooitje ongeregeld met geen enkel gevoel voor muziek. Ik begreep niets van de ritmes die tegen de draad in leken te gaan. De gitaarrifs, de drums, zelfs de baspartijen klopten niet met mijn gehoor. Alles leek niet te zijn zoals het hoorde. Ondanks dat ik totaal geen grip op zijn muziek kon krijgen, fascineerde de schepper van deze muziek, Captain Beefheartxc2xa0mij mateloos. Ik begreep nog niet veel van muziek maar ik wist dat hier iets heel bijzonders aan de hand was. Jaren later toen ik mij echt in de popmuziek ging verdiepen, begreep ik waarom mijn onderbuikgevoel in eerste instantie klopte. Captain Beefheart stond voor alles wat ik wilde zijn. Hij was eigenzinnig en vrijzinnig.
Don Vliet alias Captain Beefheart wordt op 15 januari 1941 in Glendale, Californixc3xab geboren. Het tussenvoegsel van voegt hij pas later toe. Eind jaren vijftig leert hij Frank Zappa kennen, die later een enorme invloed op zijn carrixc3xa8re zal hebben. Ze delen hun passie voor blues- en doo-wopmuziek maar ze beginnen tevens een levenslange haat-liefdeverhouding, vooral door Dons afkeer van het succes dat Zappa weet te behalen. Captain Beefheart & His Magic Band verwerft met het meesterlijke debuut Save As Milk (1967) lovende kritieken bij gerenommeerde poprecensenten. Het verbluffende spel van de muzikanten en de doorleefde bluesstem van Don, met een bereik van driexc3xabnhalve octaaf, is ongehoord.xc2xa0 Succes blijft echter uit, Dons muziek blijkt onnavolgbaar. Vergeleken met het twee jaar daarna verschenen Trout Mask Replica klinkt alles conservatief. Dit dubbelalbum wordt enkel mogelijk gemaakt omdat Zappa een platenbaas heeft gevonden die Don alle artistieke vrijheid beloofde. Op dit album geen refreinen, meeslepende soloxe2x80x99s of mooie melodiexc3xabn.xc2xa0 Zelfs binnen de nummers volgt de ene na de andere moeilijke maatsoort. Don grosseert zeer ingewikkelde ritmische constructies, gexc3xabmballeerd in een lp met 28 nummers in een rauw en direct geluid.
Al gauw verschijnen er allerlei geruchten rond de opnames en de artiesten die aan het album hebben meegewerkt praten heden ten dage nog steeds niet graag over hun ervaring. Don weet de muziek in slechts vijf uur te schrijven en binnen viereneenhalf uur wordt het album opgenomen maar de voorbereidingen vinden plaats in eenzame opsluiting en duren ruim acht maanden onder het dictatoriale bewind van de perfectionistische kapitein zelf. Ondanks de positieve recensies bereikt het album het publiek wederom niet. Dons werk is veel te complex, zijn muziek is te modern voor die tijd. In de eerste zes jaar van zijn bestaan treedt Captain Beefheart & His Magic Band slechts zes keer op en daar komt pas in 1970 verandering in. Na een even moeilijke en ontoegankelijke opvolger, Lick My Decals Off, Baby (1970) pakt Don het begin jaren zeventig minder extreem aan, zonder dat zijn werk aan kwaliteit inboet.xc2xa0 Het levert hem allemaal geen cent op en medio jaren zeventig klopt Don bij vriend Zappa aan om te figureren op een album en later om deel uit te maken van een tournee.
Dons laatste drie albums worden stuk voor stuk lovend besproken en in 1980 is hij voor het laatst in Nederland. De hoop op een nieuwe plaat blijkt ijdel. In 1982 raadt de prestigieuze galeriehouder Michael Werner schilder Don van Vliet aan om zich geheel te richten op het schilderen. Voor Don blijkt dit, mede door zijn achteruitgaande gezondheid, een zeer goed advies maar de muziekwereld is vanaf dat moment een van haar grootste vernieuwers voorgoed kwijt. Don trekt zich langzamerhand steeds meer terug en ontvangt thuis nauwelijks mensen, geeft geen interviews en verdwijnt voorgoed van het toneel.
Afgelopen vrijdag, op 17 december overleed Captain Beefheart op 69-jarige leeftijd. Ondanks het feit dat Don al ruim dertig jaar geen muziek meer maakte, zal hij worden herinnerd als een uiterst belangrijk muzikant en groot vernieuwer van de rock- en popmuziek. Met zijn magnum opus Trout Mask Replica brak hij alle wetten en bestaande conventies van de muziek. Dit ongenaakbare meesterwerk staat al jaren boven aan mijn lijst met must have lpxe2x80x99s. En dan bedoel ik geen rerelease maar een originele Amerikaanse persing uit juni 1969. Die in handen krijgen zal na het verlies van de grote Don alleen nog maar moeilijker worden.

Op de vraag hoe hij tegen God zou spelen antwoordde Bobby Fischer: xe2x80x98Met zwart zou ik geen schijn van kans tegen hem maken, maar met wit speel ik gewoon Spaans. Dat is zo’n uitgebalanceerde opening. Dan maakt hij me niets. Maar misschien speelt hij wel Siciliaans. Dan speel ik toch de variant met loper C4. Daarmee moet ik remise kunnen makenxe2x80x99.
Toen ik in mijn jeugdjaren van mijn vader leerde schaken, werd ik geconfronteerd met de schaaklessen van Bobby Fischer (1943-2008). Met de jaren raakte ik steeds meer gefascineerd door deze flamboyante en briljante grootmeester. Fischer werd verguisd en gexc3xaberd, een mysterieus figuur van mythische proporties. Ondanks al zijn tegenstrijdigheden werd Fischer een icoon voor de schaaksport. Op de een of andere manier heb ik altijd een zwak gehad voor mensen die op een vreemde manier intelligent zijn. Terwijl Kasparov wordt bestempeld als de grootste schaker aller tijden, wordt Fischer herinnerd als het grootste schaakgenie, maar tevens als een geesteszieke King Lear die zijn eigen mythe verbrijzelde.
Op zeer jonge leeftijd leerde Fischer van zijn zus schaken. Op zijn zesde werd hij beschouwd als wonderkind. In 1957 werd hij als veertienjarige kampioen van de VS. Daarna won hij ieder toernooi waar hij aan deelnam. Fischer stond toen al bekend om zijn gedrag en om de hoge eisen die hij de schaakbond stelde. Van de acht keer dat Fischer meedeed aan de kampioenschappen van de VS, verloor hij geen enkele keer. De strijd om de wereldtitel in 1972 werd unaniem beschouwd als de xe2x80x98match van de eeuwxe2x80x99. De illustere tweekamp in IJsland sprak vooral tot de verbeelding omdat Fischer zowel de IJslandse gastheren als zijn Russische tegenstander met absurde voorwaarden tot wanhoop dreef. Fischer verloor de eerste partij door een opzettelijke blunder en bleef weg voor de tweede partij omdat hij zich stoorde aan de tv-cameraxe2x80x99s. Het zou communistische bedrijfsspionage zijn. Zo liet Fischer zijn vullingen vervangen omdat hij bang was dat de Russen radiografische straling via zijn gebit zouden sturen. Fischer was een voorvechter van de vrije democratische VS tegenover de liegende, bedriegende en hypocriete communisten. Ook leed Fischer aan antisemitische razernij, die echter niet voortkwam uit een neonazistische overtuiging maar uit joodse zelfhaat. Fischer won de ‘match van de eeuw’ met overmacht.
In 1975 zou Fischer zijn titel wederom verdedigen maar hij bleef zo obstinaat eisen stellen tegen Karpov dat de Rus officieel werd uitgeroepen tot wereldkampioen. Fischer deed geen moeite om zijn titel te verdedigen. Hierna verdween Fischer voor lange tijd van het toneel en de duistere kant van zijn persoonlijkheid kreeg de overhand. In de steeds fellere bewoordingen keerde Fischer zich tegen zijn vaderland.
In 1992 werd Joegoslavixc3xab, dat destijds verscheurd werd door een burgeroorlog, het decor voor de even opvallende als pijnlijke rentree van Fischer. De remake van de xe2x80x98match van de eeuwxe2x80x99 tegen zijn oude rivaal Spassky riep voornamelijk leedvermaak op bij de nieuwe generatie grootmeesters. Fischer won de tweekamp en was drie miljoen dollar rijker. Sindsdien is Fischer op de vlucht geweest voor de Amerikaanse autoriteiten die hem vervolgden omdat hij de VN-boycot tegen Joegoslavixc3xab had geschonden.
Fischer werd in 2004 opgepakt en verbleef acht maanden in de cel. Hij had zich daarvoor slechts laten gelden als een rabiate antisemiet. Een jaar later haalde een oude vriend Fischer naar IJsland. Bij aankomst schokte Fischer zijn gehoor met treurige oneliners die zijn eigenhaat verbeeldden. Hij juichte onder meer de aanslagen van 11 september 2001 toe en verkondigde dat vrijwel alle belangrijke schaakpartijen tussen Karpov en Kasparov zet voor zet afgesproken waren.
Uiteindelijk won de waanzin van de genialiteit en Fischer overleed in januari 2008 aan nierfalen.

In 1960 ging de geheimzinnige antropoloog en schrijver Carlos Castaneda in de leer bij de Yaqui-sjamaan Don Juan Matus. Deze Mexicaanse-Indiaanse tovenaar leerde Castaneda veel over de geheimen van de woestijn. Don Juan wijdde hem in de wereld van de magie en uiteindelijk bereikte hij verlichting in hallucinerende omstandigheden.
Aanvankelijk maakten de gesprekken met Don Juan deel uit van zijn afstudeerscriptie in de antropologie, die ging over het gebruik van hallucinogene paddenstoelen en cactussen. Castanedaxe2x80x99s boeken bevatten beschrijvingen van paranormale ervaringen, verschillende psychologische technieken, magische rituelen in het sjamanisme en ervaringen met hallucinogene drugs zoals mescaline. Zijn beschrijvingen bevatten veel bovennatuurlijke verschijnselen en toverkunst maar ook uitvoerige uiteenzettingen van de Yaqui-filosofie. Zijn boeken trokken sterk de aandacht en kregen zelfs een cultstatus. Ze kunnen worden gelezen als de uiteenzetting van een filosofische wereldbeschouwing met richtlijnen om volgens deze wereldbeschouwing te leven.
Een belangrijke stelling van de door Castaneda gepropageerde wereldbeschouwing is dat het mogelijk is om zogenaamde xe2x80x98heldere dromen’ te cultiveren om zo tot een beter bewustzijn te komen. Dat leidt weer tot een toestand waarin buitengewone waarnemingen kunnen worden gedaan. Ook wordt het breken met routines en het toepassen van nieuwe vormen van gedrag aanbevolen als manier om de relatie van een persoon met de wereld duidelijker te maken. De combinatie van droomtechniek en gedragsbeheersing leidt volgens Castaneda uiteindelijk tot het vermogen om te komen tot een hoger waarnemingsniveau.
Op een zekere dag vertelde Don Juan dat het tijd werd om duivelskruid, de wortel van de datura, te gebruiken. Don Juan brouwde het drankje dat hij Castaneda liet drinken en liet hem het mengsel over zijn lichaam smeren. Toen Castaneda probeerde te lopen kwam hij tot de ontdekking dat zijn benen van rubber waren en uitzonderlijk lang. Hij nam een sprong en belandde in de lucht. Als een veertje zweefde hij door de wolken. De prachtige duisternis gaf hem een gevoel van vrijheid die hij nooit eerder had gekend. Het was alsof hij een plaats had gevonden waar hij thuishoorde. Hij daalde met langzame en schokkendexc2xa0 bewegingen die hem misselijk maakten. Uiteindelijk verloor Castaneda het bewustzijn. Toen hij weer bijkwam zag Castaneda dat hij zich een kilometer van het huis van Don Juan bevond en dat hij volledig naakt was.
Na nog enige angstige ervaringen die zijn gezondheid en humeur niet ten goede kwamen, zette Castaneda een punt achter zijn periode als leerling-tovenaar. De wereld van het sjamanisme bleef hem echter boeien. Later ontmoette Castaneda Don Genaro, een goede vriend van Don Juan. Deze toverpriester leerde hem de geheimen van bilocatie, het aanwezig zijn op twee verschillende plaatsen.
De sjamaanse tradities die Castaneda in zijn boeken beschrijft, zijn tegenwoordig nog zeer actueel. Al zouden, volgens critici, de persoon Don Juan Matus en Castaneda’s ervaringen met hallucinogene middelen verzonnen zijn.